Guatrojen Nedir, Zararlı mı? Guatrojenik Besinler Nelerdir?

     

    Guatrojenler, birçok bitki bazlı gıdada bulunan doğal olarak oluşan kimyasallardır. Guatrojenik besinler, vücudun iyot kullanma yeteneğini engelleyerek tiroid fonksiyonunu bozabilir.

    Tiroid sorunları olanlar için guatrojenler sorun oluşturabilmektedir. Bazı kişiler, belirli gıdalarda bulunan bu bitki bileşiğinden uzak durmalıdır.

    İşte “guatrojen zararlı mı”, “kimler guatrojenden uzak durmalı”, “guatrojenin sağlığa etkisi nedir”, “guatrojen hangi besinlerde bulunur” sorularına cevap arayan bir yazı.

    Guatrojenler Nelerdir?

    Guatrojenler, tiroid bezinin normal işlevine müdahale eden bileşiklerdir. Basitçe söylemek gerekirse, vücudun normal metabolik işlevi için ihtiyaç duyduğu hormonları, tiroit bezinin üretmesini zorlaştırırlar.

    Guatrojenler ve tiroid fonksiyonu arasındaki bağlantı, bilim insanları tavuklarda taze lahana yedikten sonra tiroid bezi büyümesi gözlemlediğinde ilk olarak 1928’de tanımlandı.

    Tiroid bezinin bu genişlemesine de guatr denir ki; guatrojenin adı da buradan gelmektedir. 

    Bu keşif, bazı sebzelerde bulunan maddelerin fazla tüketildiğinde tiroit fonksiyonunu etkileyebileceği hipotezine yol açtı. O zamandan beri çeşitli gıdalarda çeşitli guatrojenler belirlendi.

    Gıdalardaki Guatrojen Türleri

    Üç ana tip guatrojen vardır:

    – Goitrinler

    – Tiyosiyanatlar

    – Flavonoidler

    Goitrinler ve tiyosiyanatlar bitkiler hasar gördüğünde, örneğin dilimlendiğinde veya çiğnendiğinde üretilir. 

    Flavonoidler çok çeşitli gıdalarda doğal olarak bulunur. Bazı örnekler kırmızı şarapta resveratrol ve yeşil çayda kateşinlerin bulunmasıdır.

    Flavonoidler genellikle sağlıklı antioksidanlar olarak düşünülür ancak bazıları bağırsak bakterileri tarafından guatrojenik bileşiklere dönüştürülebilir.

    Guatrojenlerin Sağlığa Etkisi Nedir?

    Guatrojenler tiroid sorunlarına neden olabilir

    Küçük, kelebek şeklindeki tiroid bezinin büyük sorumlulukları vardır. Tiroid ve hormonları vücuttaki metabolizmayı kontrol ederek beyni, GI kanalını, kardiyovasküler sistemi, lipid ve kolesterol metabolizmasını, hormon sentezini, safra kesesini ve karaciğer fonksiyonunu ve daha fazlasını etkiler.

    Dünyada pek çok insan tiroid hastalığından muzdariptir ve buna sahip olanların yüzde 60’ı farkında bile olmayabilir. Her sekiz kadından biri yaşamı boyunca tiroid hastalığı geliştirecektir. 

    Tiroid sorunu olan insanlar için, guatrojenlerin yüksek miktarda alınması tiroid işlevini kötüleştirebilir. Nasıl mı?

    İyotu Bloke Etme

    Guatrojenler, iyotun tiroit hormonları üretmek için gerekli olduğu tiroid bezine girmesini önleyebilir.

    TPO’ya Müdahale

    Tiroid peroksidaz (TPO) enzimi, birlikte tiroid hormonlarının temelini oluşturan amino asit tirozine iyotu bağlar.

    TSH’nin Azaltılması

    Guatrojenler, tiroit bezinin hormon üretmesine yardımcı olan tiroid uyarıcı hormona (TSH) müdahele edebilir.

    Tiroid fonksiyonu bozulduğunda, metabolizmayı düzenleyen hormonların üretilmesi konusunda sorunlar meydana gelir.

    Bu, vücut ısısını, kalp atış hızını, protein üretimini, kandaki kalsiyum seviyelerini ve vücudun yağ ve karbonhidratları nasıl kullandığını kontrol etmekte sorunlara neden olabilir.

    Vücut, daha fazla hormon üretmek için daha fazla TSH salınmasıyla, tiroid hormon üretiminde bir düşüş oluşturabilir.

    Bununla birlikte, bozuk bir tiroid, TSH’ye yanıt vermez. Tiroid, daha fazla hücre üreterek telafi eder ve guatr olarak bilinen bir büyümeye yol açar.

    Boğazda sıkışma hissi, öksürük, ses kısıklığı yaratabilir, solunum ve yutma güçlüğü oluşabilir.

    Guatrojenler başka sağlık sorunlarına da neden olabilir

    Bu konuda guatr, dikkate alınması gereken tek sağlık sorunu değildir. Yeterli miktarda hormon üretemeyen bir tiroid, aşağıdakiler de dahil olmak üzere diğer sağlık sorunlarına neden olabilir:

    Zihinsel düşüş

    Bir çalışmada zayıf tiroid fonksiyonu, 75 yaşın altındaki kişilerde, zihinsel düşüş ve demans riskini % 81 arttırmıştır.

    Kalp hastalığı

    Zayıf tiroid fonksiyonu, kalp rahatsızlığı gelişme riski % 2-53 ve bundan ölüm riski % 18-28 daha yüksektir.

    Kilo almak

    3,5 yıl süren uzun çalışma aşamasında, zayıf tiroid fonksiyonu olan insanlar 2.3 kg daha fazla kilo almışlardır.

    Obezite

    Araştırmacılar zayıf tiroid fonksiyonlu bireylerin % 20-113 oranında obez olma ihtimali olduğunu tespit ettiler.

    Gelişimsel Gecikmeler

    Gebelik sırasında özellikle ilk trimesterde düşük tiroid hormon seviyeleri fetal beyin gelişimini bozabilir.

    Kemik kırıkları

    Bir çalışma zayıf tiroid fonksiyonları olanların kalça kırığı riskini % 38 daha yüksek ve omurga kırığı riskini % 20 daha yüksek bulunmuştur.

    Guatrojenik Besinler Nelerdir?

    Sebzeleri, meyveleri, nişastalı bitkileri ve soya bazlı gıdalar şaşırtıcı şekilde çeşitli guatrojenler içerir. Guatrojenik besinleri şu şekilde sıralayabiliriz;

    Sebzeler

    – Çin lahanası

    – Brokoli

    – Brüksel lahanası

    – Lahana

    – Karnabahar

    – Kara lahana

    – Yaban turpu

    – Süs lahanası

    – Hardal

    – Kolza tohumu

    – Ispanak 

    – Şalgam

    Meyveler ve Nişastalı Bitkiler

    – Bambu filizleri

    – Manyok

    – Mısır

    – Lima fasulyesi

    – Keten tohumu

    – Darı

    – Şeftali

    – Yer fıstığı

    – Armut

    – Çam fıstığı

    – Çilek

    – Tatlı patates

    Soya ve Soyadan Üretilen Gıdalar

    – Soya peyniri

    – Olgunlaşmamış soya fasulyesi

    – Soya sütü

    Çevreden ve ilaçlardan alınan birçok kimyasal madde de guatrojenik olarak sınıflandırılır:

    – Amiodaron (düzensiz kalp atışı için ilaç)

    – Antibiyotikler

    – Bromürler (böcek ilaçları, plastik, bromlu bitkisel yağlar, ilaçlardan)

    – Dioksinler (toksik endüstriyel yan ürünler)

    – Ağır metaller

    – NSAID’ler

    – Lityum ve benzodiazepinler (depresyon ve anksiyete ilaçları)

    – Oksazolidinler (boyadan)

    – Perkloratlar (jet yakıtından, sudan)

    – Tarım ilacı

    – Tiyosiyanat (sigarada)

    hipotiroidi iyileşirmi

    Guatrojenik Besinlere Kimler Duyarlıdır?

    Guatrojenik besinlerin tüketimi konusunda dikkatli olması gereken gruplar şunlardır:

    İyot eksikliği riski olanlar

    Guatrojenler tiroiddeki iyot alımını azaltır. İyot eksikliği bulunan kişilerde, guatrojenlerin sorunlara neden olma olasılığı daha yüksektir. 

    İyotun en iyi besin kaynakları denizden gelir: deniz yosunları, morina balığı, karides ve ton balığı. Yumurta ve iyotlu tuz da seçeneklerdir. 

    Tiroid problemi olanlar

    Halihazırda tiroid problemi yaşayan hastalar için, özellikle hipotiroidizm, guatrojenler durumu daha da kötüleştirecektir. Bu kişiler turpgil sebzeleri günde bir pişmiş porsiyonla sınırlandırmalıdır.

    Hamile ve emziren kadınlar

    Hamile ve emziren kadınlar, ortalama bir yetişkinden yüzde 50 daha fazla iyota ihtiyaç duyar ve bu da onları iyot eksikliğine karşı daha duyarlı hale getirir. Guatrojenler, iyotun anne sütüne geçmesini engelleyebilir.

    Guatrojenlerin Etkisini Azaltmak için Ne Yapmalı?

    Düşük aktif bir tiroidiniz varsa veya besinlerden alınacak guatrojenler konusunda endişeleriniz varsa, bu bileşiklerin olumsuz etki riskini azaltmanın bazı basit yolları vardır:

    Beslenmenizi değiştirin

    Çeşitli bitkisel gıdalar yemek, tükettiğiniz guatrojen miktarını sınırlamaya yardımcı olacaktır. Buna ek olarak, yeterli miktarda vitamin ve mineral almanızı da sağlayacaktır.

    Tüm sebzeleri pişirin

    Sebzeleri çiğ yemeyin, pişirerek tüketin. Bu, guatrojenleri azaltarak miyozinaz enzimini parçalamaya yardımcı olur.

    Yeşil sebzeleri haşlayın

    Ispanak ve lahana gibi sebzeleri taze yemeyi seviyorsanız, o zaman sebzeleri haşladıktan sonra dondurucuya atın. Bu onların tiroid üzerindeki etkilerini sınırlar.

    Sigarayı bırakın

    Sigara, guatr için önemli bir risk faktörüdür.

    hipotiroidi bitkisel çözüm

    İyot ve Selenyum Alımını Artırın

    Yeterli miktarda iyot ve selenyum almak da guatrojenlerin etkilerini sınırlamaya yardımcı olabilir. Aslında, iyot eksikliği tiroid işlev bozukluğu için iyi bilinen bir risk faktörüdür.

    İyotun iki iyi besin kaynağı arasında yosun ve iyotlu tuz bulunur. Bir çay kaşığı iyotlu tuz, günlük iyot ihtiyacını karşılayacaktır.

    Bununla birlikte, fazla miktarda iyot tüketilmesi de tiroidi olumsuz etkileyebilir. Ancak, bu risk % 1’den az, bu nedenle çok fazla endişe etmeye gerek yok.

    Yeterli selenyum almak, tiroid hastalıklarını önlemeye yardımcı olabilir.

    Selenyumun büyük kaynakları arasında Brezilya fıstığı, balık, et, ayçiçeği tohumu, kuru fasulye, tam tahıllı makarna ve peynir bulunur.

    Guatrojenler konusunda endişelenmeli misiniz?

    Genel cevap hayır. Tiroit fonksiyon süreci zaten bozulmuş, bu yüzden guatrojen bulunan gıdaların alımını sınırlamanız gerekmez.

    Dahası, bu gıdalar kısmen pişirilip tüketildiğinde, herkes için – hatta tiroid problemi olanlar- için bile güvenlidir. Bu arada, guatrojenik besinlerin çoğu da oldukça besleyicidir.

    Diğer sağlık yararlarını elde etme, guatrojenlerden kaynaklanan küçük riske göre çok daha ağır basmaktadır.

     

    İlginizi Çekebilir  Melatonin Hormonu Nedir, Ne İşe Yarar, Nelerde Var? Faydaları ve Dozu
    ZİYARETÇİ YORUMLARI

    Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

    BİR YORUM YAZ