Elektrolit Dengesizliği Nedir, Neden Olur, Belirtileri Nelerdir?

    Elektrolit Dengesizliği Nedir, Neden Olur, Belirtileri Nelerdir?

    Vücudumuzdaki elektrolit seviyeleri çok yüksek veya çok düşük olduğunda, elektrolit bozukluğu ya da elektrolit dengesizliği oluşur. 

    Elektrolitler vücutta doğal olarak bulunan element ve bileşiklerdir. Önemli fizyolojik fonksiyonları kontrol ederler.

    Vücudumuzdaki elektrolitler şunlardır: 

    – Kalsiyum

    – Klorid

    – Magnezyum

    – Fosfat

    – Potasyum

    – Sodyum

    Bu maddeler kanımızda, vücut sıvılarında ve idrarımızda bulunur. Ayrıca yiyecek, içecek ve takviyeleriyle de alınır.

    Vücudun düzgün çalışması için elektrolitlerin dengede tutulması gerekir. Aksi halde hayati vücut sistemleri etkilenebilir. 

    Ciddi elektrolit dengesizlikleri koma, nöbetler ve kardiyak arrest gibi ciddi sorunlara neden olabilir.

    Elektrolit nedir? 

    Elektrolitler, vücudumuzda bulunan ve kalp atışını düzenlemekten, hareket edebilmemiz için kasların kasılmasına izin vermeye kadar birçok önemli işlevi olan belirli besin maddeleridir (veya kimyasallardır).

    Vücutta bulunan başlıca elektrolitler arasında kalsiyum, magnezyum, potasyum, sodyum, fosfat ve klorür bulunur.

    Bu önemli besinler vücuttaki sinirleri uyarmaya ve sıvı seviyelerini dengelemeye yardımcı olduğu için, elektrolit dengesizliği, bazıları potansiyel olarak ölümcül olanlar da dahil olmak üzere çeşitli ciddi negatif semptomlara neden olabilir.

    Elektrolitleri farklı yiyecekler yiyerek ve belirli sıvıları içerek elde ederken, egzersiz, terleme, tuvalete gitme ve idrar yapma yoluyla kısmen kaybederiz.

    Bu nedenle yetersiz beslenme, çok az veya çok fazla egzersiz ve hasta olmak elektrolit dengesizliğinin bazı olası nedenleridir.

    Elektrolit Dengesizliğinin Nedenleri Nelerdir?

    Elektrolitler, idrar, kan ve ter dahil vücut sıvılarında bulunur. Elektrolitlere, kelimenin tam anlamıyla bir “elektrik yüküne” sahip oldukları için bu ad verilir. Suda çözündüklerinde pozitif ve negatif yüklü iyonlara ayrılırlar.

    Bunun önemli olmasının nedeni, sinir reaksiyonlarının nasıl gerçekleştiğidir. Sinirler, hücrelerin hem içinde hem de dışında zıt yüklü iyonlara bağlı bir kimyasal değişim süreciyle birbirlerine sinyal verirler.

    Elektrolit dengesizliği, kısa süreli hastalıklar, ilaçlar, dehidrasyon ve altta yatan kronik bozukluklar dahil olmak üzere bir dizi farklı faktörden kaynaklanabilir. 

    Elektrolit dengesizliğinin yaygın nedenlerinden bazıları, sıvı kaybından kaynaklanmaktadır ve aşağıdakiler de dahil olmak üzere başka durumlardan da kaynaklanabilmektedir:

    – Kusma, ishal, terleme veya yüksek ateş gibi tümü sıvı kaybı veya dehidrasyona neden olabilen semptomlarla hasta olmak

    – İşlenmemiş gıdalardan temel besin maddeleri bakımından düşük olan zayıf bir beslenme

    – Bağırsak veya sindirim sorunları nedeniyle besinleri gıdalardan emmede güçlük (emilim bozukluğu)

    – Hormonal dengesizlikler ve endokrin bozuklukları

    – Kanser, kalp hastalığı veya hormonal bozuklukları tedavi etmek için olanlar dahil olmak üzere belirli ilaçları almak

    – Antibiyotikler, reçetesiz satılan diüretikler veya ilaçlar veya kortikosteroid hormonları almak

    – Böbrek hastalığı veya hasarı (böbrekler kanınızdaki klorürü düzenlemede ve potasyum, magnezyum ve sodyumun “dışarı atılmasında” kritik bir rol oynadığından)

    – Kandaki kalsiyum ve potasyum seviyelerinde değişikliklere ve diğer elektrolit eksikliğine neden olabilen kemoterapi tedavileri

    Elektrolit Dengesizliğinin Belirtileri Nelerdir?

    Elektrolit dengesizliğinin hafif formları herhangi bir semptom göstermeyebilir. Bu tür bozukluklar, rutin bir kan testi sırasında keşfedilene kadar fark edilemez. 

    Semptomlar genellikle belirli bir bozukluk daha şiddetli hale geldiğinde ortaya çıkar.

    Tüm elektrolit dengesizlikleri aynı semptomlara neden olmaz ancak çoğu benzer semptomları paylaşır. Bir elektrolit dengesizliği sırasında görülen yaygın semptomlar şunlardır:

    – Düzensiz kalp atışı

    – Hızlı kalp atışı

    – Yorgunluk

    – Letarji

    – Konvülsiyonlar veya nöbetler

    – Mide bulantısı

    – Kusma

    – İshal veya kabızlık

    – Ateş

    – Kemik bozuklukları

    – Karın krampı

    – Kas güçsüzlüğü

    – Kas krampı

    – Sinirlilik

    – Zihinsel karışıklık

    – Baş ağrısı

    – Uyuşma ve karıncalanma

    Bu belirtilerden herhangi birini yaşıyorsanız ve elektrolit dengesizliği olabileceğinden şüpheleniyorsanız hemen doktora başvurun. Durum tedavi edilmediği takdirde yaşamı tehdit edebilir.

    Elektrolit Dengesizliği Türleri

    Bir elektrolitin yükselmiş seviyeleri “hiper” olarak belirtilir. Bir elektrolitin tükenmiş seviyeleri ise  “hipo” ile gösterilir.

    Elektrolit dengesizliklerinin neden olduğu koşullar şunlardır:

    Kalsiyum: hiperkalsemi ve hipokalsemi

    Klorür: hiperkloremi ve hipokloremi

    Magnezyum: hipermagnezemi ve hipomagnezemi

    Fosfat: hiperfosfatemi veya hipofosfatemi

    Potasyum: hiperkalemi ve hipokalemi

    Sodyum: hipernatremi ve hiponatremi

    Kalsiyum

    Kalsiyum, vücudun kan basıncını stabilize etmek ve iskelet kasının kontraksiyonunu kontrol etmek için kullandığından hayati bir mineraldir. Aynı zamanda güçlü kemikler ve dişler inşa etmek için kullanılır.

    Hiperkalsemi, kanda çok fazla kalsiyum olması anlamına gelir. Bu genellikle şunlardan kaynaklanır:

    – Hiperparatiroidizm

    – Böbrek hastalığı

    – Tiroid bozuklukları

    – Tüberküloz veya sarkoidoz gibi akciğer hastalıkları

    – Akciğer ve meme kanserleri dahil olmak üzere belirli kanser türleri

    – Antasitler ve kalsiyum veya D vitamini takviyelerinin aşırı kullanımı

    – Lityum, teofilin gibi ilaçlar

    Hipokalsemi, kan dolaşımında yeterli kalsiyum olmamasıdır. Nedenleri şunlardır:

    – Böbrek yetmezliği

    – Hipoparatiroidizm

    – D vitamini eksikliği

    – Pankreatit

    – Prostat kanseri

    – Malabsorpsiyon

    – Heparin, osteoporoz ilacı ve antiepileptik ilaçlar dahil olmak üzere bazı ilaçlar 

    Klorid

    Vücut sıvılarının uygun dengesini sağlamak için klorid gereklidir.

    Vücutta çok fazla klorid olduğunda hiperkloremi oluşur. Bunun sonucunda şunlar olabilir:

    – Şiddetli dehidrasyon

    – Böbrek yetmezliği

    – Diyaliz

    Hipokloremi, vücutta çok az klorid olduğunda gelişir. Bu genellikle, aşağıda belirtildiği gibi sodyum veya potasyum problemlerinden kaynaklanır. Diğer nedenler şunları içerebilir:

    – Kistik fibroz

    – Anoreksiya gibi yeme bozuklukları

    – Akrep sokmaları

    – Akut böbrek hasarı

    Magnezyum

    Magnezyum, aşağıdaki gibi birçok önemli işlevi düzenleyen kritik bir mineraldir:

    – Kas kasılması

    – Kalp ritmi

    – Sinir fonksiyonu

    Hipermagnezemi aşırı miktarda magnezyum demektir. Bu, öncelikle Addison hastalığı ve son evre böbrek hastalığı olan insanları etkileyen bir hastalıktır.

    Hipomagnezemi, vücutta çok az magnezyum bulunması anlamına gelir. Yaygın nedenler şunlardır:

    – Alkol kullanım bozukluğu

    – Yetersiz beslenme

    – Malabsorpsiyon

    – Kronik ishal

    – Aşırı terleme

    – Kalp yetmezliği

    – Bazı diüretikler ve antibiyotikler dahil olmak üzere bazı ilaçlar

    Potasyum

    Potasyum, kalp fonksiyonunun düzenlenmesi için özellikle önemlidir. Aynı zamanda sağlıklı sinir ve kasların korunmasına yardımcı olur.

    Yüksek seviyelerde potasyum nedeniyle hiperkalemi gelişebilir. Tanı konulmadığı ve tedavi edilmediği takdirde bu durum ölümcül olabilir. Genellikle şunlar tarafından tetiklenir:

    – Şiddetli dehidrasyon

    – Böbrek yetmezliği

    – Diyabetik ketoasidoz dahil olmak üzere ciddi asidoz

    – Bazı tansiyon ilaçları ve diüretikler dahil olmak üzere bazı ilaçlar

    – Adrenal yetmezlik, kortizol seviyen çok düşük olduğunda

    Potasyum seviyeleri çok düşük olduğunda hipokalemi oluşur. Bu genellikle şunların sonucu olur:

    – Yeme bozuklukları

    – Şiddetli kusma veya ishal

    – Dehidrasyon

    – Laksatifler, diüretikler ve kortikosteroidler dahil olmak üzere bazı ilaçlar 

    Sodyum

    Vücutta sıvı elektrolit dengesini korumak için sodyum gereklidir ve normal vücut fonksiyonu için kritiktir. Aynı zamanda sinir fonksiyonu ve kas kasılmasını düzenlemeye yardımcı olur.

    Hipernatremi, kanda çok fazla sodyum olduğunda olur. Anormal derecede yüksek sodyum seviyeleri nedeniyle oluşabilir:

    – Yetersiz su tüketimi

    – Şiddetli dehidrasyon

    – Uzamış kusma, ishal, terleme veya solunum yolu hastalığından kaynaklanan aşırı vücut sıvıları kaybı

    – Kortikosteroidler de dahil olmak üzere bazı ilaçlar

    Hiponatremi çok az sodyum olduğunda gelişir. Düşük sodyum seviyelerinin yaygın nedenleri arasında şunlar bulunur:

    – Terleme veya yanma sonucu ciltte aşırı sıvı kaybı

    – Kusma veya ishal

    – Yetersiz beslenme

    – Alkol kullanım bozukluğu

    – Aşırı hidrasyon

    – Tiroid, hipotalamik veya adrenal bozukluklar

    – Karaciğer, kalp ya da böbrek yetmezliği

    – Diüretikler ve nöbet ilaçları dahil olmak üzere bazı ilaçlar

    – Antidiüretik hormonun uygunsuz sekresyon sendromu (SIADH)

    Fosfat

    Böbrekler, kemikler ve bağırsaklar vücuttaki fosfat seviyelerini dengelemek için çalışırlar. Fosfat, çok çeşitli işlevler için gereklidir ve kalsiyum ile yakından etkileşir.

    Hiperfosfatemi şunlar nedeniyle oluşabilir:

    – Düşük kalsiyum seviyeleri

    – Kronik böbrek hastalığı

    – Şiddetli solunum güçlüğü

    – Az paratiroid bezleri

    – Şiddetli kas hasarı

    – Tümör lizis sendromu, kanser tedavisi sonucu

    – Fosfat içeren laksatiflerin aşırı kullanımı

    Düşük seviyelerde fosfat veya hipofosfatemi aşağıdaki nedenlerden dolayı meydana gelebilir:

    – Akut alkol kullanımı

    – Ciddi yanıklar

    – Açlık

    – D vitamini eksikliği

    – Aşırı aktif paratiroid bezleri

    – İntravenöz (IV) demir tedavisi , niasin ve bazı antasitler gibi bazı ilaç kullanımı

    Elektrolit Dengesizliğinin Teşhis Edilmesi

    Basit bir kan testi vücudumuzdaki elektrolit seviyelerini ölçebilir. Böbrek fonksiyonuna bakan bir kan testi de önemlidir.

    Doktor, fiziksel bir muayene yapmak isteyebilir veya şüpheli bir elektrolit dengesizliğini doğrulamak için ekstra testler isteyebilir. Bu ek testler söz konusu duruma bağlı olarak değişecektir.

    Örneğin, hipernatremi ciddi dehidratasyon nedeniyle ciltte elastikiyet kaybına neden olabilir. 

    Doktor, dehidrasyonun sizi etkileyip etkilemediğini belirlemek için bir dokunma testi yapabilir. Reflekslerinizi de kontrol edebilir çünkü hem elektrolitlerin artan hem de tükenmiş seviyeleri refleksleri etkileyebilir.

    Kalbin elektriksel olarak izlenmesi anlamına gelen elektrokardiyogram (EKG), elektrolit problemleri ile ortaya çıkan düzensiz kalp atışlarını, ritimleri veya EKG değişikliklerini kontrol etmek için de yararlı olabilir.

    Elektrolit Dengesizliği için Risk Faktörleri

    Herkeste elektrolit dengesizliği gelişebilir. Bazı insanlar tıbbi geçmişi nedeniyle daha fazla risk altındadır. Elektrolit dengesizliği riskini artıran koşullar şunlardır:

    – Alkol kullanım bozukluğu

    – Siroz

    – Konjestif kalp yetmezliği

    – Böbrek hastalığı

    – Anoreksiya ve bulimia gibi yeme bozuklukları

    – Şiddetli yanıklar veya kırık kemikler gibi travma

    – Tiroid ve paratiroid bozuklukları

    – Böbreküstü bezi bozuklukları

    Vücutta Elektrolit Kaybı Nasıl Giderilir?

    Beslenmeye dikkat edin

    Bir elektrolit dengesizliğini düzeltmenin ilk adımı, ilk etapta nasıl geliştiğini anlamaktır. Çoğu durumda, küçük bir elektrolit dengesizliği, basitçe beslenme değişiklikleri yapılarak ve abur cubur, paket yemek ve restoran yiyecekleri azaltılarak, bunun yerine evde daha taze yiyecekler yiyerek düzeltilebilir.

    Sodyum alımına dikkat edin

    Paketlenmiş veya işlenmiş yiyecekler tükettiğinizde, sodyum seviyelerini kontrol edin. Sodyum, vücudun su tutma veya salma kabiliyetinde önemli bir rol oynayan bir elektrolittir, bu nedenle yediğiniz besinler sodyum açısından çok yüksekse, böbrekler tarafından daha fazla su atılır ve bu, diğer elektrolitlerin dengelenmesiyle ilgili komplikasyonlara neden olabilir.

    Yeterince su için (fazla değil)

    Vücudumuzdaki su miktarı değiştiğinde elektrolit dengesizliği gelişebilir, ya dehidrasyona (bazı yüksek elektrolitlere kıyasla yeterli su olmaması) veya aşırı hidrasyona (çok fazla su) neden olabilir. 

    Hücreleri aşırı sulandırmadan yeterince su içmek, sodyum ve potasyum seviyelerinin çok yükselmesini veya çok alçalmasını durdurmaya yardımcı olur.

    İlaçlarınızı kontrol edin

    Antibiyotikler, diüretikler, hormonal haplar, tansiyon ilaçları ve kanser tedavilerinin tümü elektrolit seviyelerini etkileyebilir.

    Elektrolit dengesizliğinin en ciddi biçimleri genellikle kemoterapi alan kanser hastalarında görülür. Semptomları, uygun şekilde yönetilmediğinde çok ciddi olabilir ve yüksek kan kalsiyum seviyelerini veya kanser hücreleri öldüğünde gelişen diğer dengesizlikleri içerir.

    Yeni bir ilaca veya takviyeye başladıysanız ve ruh halinizde, enerjinizde, kalp atışında ve uykunuzda değişiklikler fark ettiyseniz, elektrolit dengesizliği risklerini en aza indirmek için doktorunuza başvurun.

    Egzersizden sonra yakıt alın

    Sıvılar ve elektrolitler (genellikle ekstra sodyum formunda) sporcular tarafından antrenman sırasında veya sonrasında yaygın olarak tüketilir. 

    Elektrolitlerin yenilenmesi yıllardır bilinen bir tavsiye olmuştur ve bu nedenle spor içecekleri ve zenginleştirilmiş sular çok aktif insanlar arasında popülerdir. 

    Hidratlı kalmanızı sağlamak için egzersiz öncesinde, sırasında ve sonrasında yeterince su içmek önemlidir ve uzun bir süre egzersiz yapıyorsanız, terlediğinizde bazı elektrolitler (özellikle sodyum) kaybolduğundan elektrolit depolarınızı yenilemek gereklidir.

    Egzersiz sırasında sıvı kaybını telafi etmek için fazladan su, daha kısa egzersizler için yaklaşık 1,5 ila 2,5 bardak ve bir saatten uzun süren egzersizler için yaklaşık üç ekstra bardak içmeniz gerekir. 

    Vücutta yeterince su olmadığında, dehidrasyon ve eksiklikler kardiyovasküler komplikasyonlara (kalp atışlarında değişiklikler), kas kramplarına, yorgunluğa, baş dönmesine ve kafa karışıklığına neden olabilir.

    Bu sadece genel aerobik performansına zarar vermekle kalmaz, aynı zamanda bayılmaya veya nadir durumlarda kalp krizi gibi ciddi sorunlar yaşamaya neden olabilir.

    Eksiklikleri tamamlayın

    Yüksek stres seviyeleri, genetik faktörler veya mevcut tıbbi durumlar nedeniyle, bazı kişilerde kronik olarak bazı elektrolitler eksik olabilir. 

    Magnezyum ve potasyum, çoğu insanın düşük olduğu iki elektrolittir. Günlük magnezyum takviyeleri almak, depoları doldurmaya ve anksiyete, uyku sorunları veya kas krampları gibi semptomlardan sorumlu olan magnezyum eksikliğini önlemeye yardımcı olabilir.

     

    Elektrolit Dengesizlikleri Nasıl Önlenir?

    Bir elektrolit dengesizliğinin yaygın semptomlarını yaşıyorsanız bir doktora gidin.

    Elektrolit dengesizliğinin ilaç veya altta yatan nedenlerden kaynaklanması halinde, doktor, ilacınızı ayarlayacak ve nedeni tedavi edecektir. Bu, gelecekteki elektrolit dengesizliğinin önlenmesine de yardımcı olacaktır.

    Uzun süreli kusma, ishal ya da terleme yaşıyorsanız, su içmeye özen gösterin.

    ZİYARETÇİ YORUMLARI

    Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

    BİR YORUM YAZ